سياسى است . مسلمانان در حجّ رنگها و مرزها و آنچه بوى تعيّن و تشخّص و جدايى مىدهد را به يك سو مىنهند و به درياى وحدت متّصل مىشوند . مسلمانان در حجّ هم قدرت اسلام را در بسيج عاشقانهء انسانها از هر رنگ و نژادى باور مىكنند و هم توانمندىهاى عظيم خود را . اى كاش روزى فرابرسد تا مسلمانان خود را بيش از پيش باور كنند و در اين كنگرهء عظيم اسلامى با تكيه بر اخوّت دينى به طرح مشكلات و معضلات جهان اسلام و حلّ و فصل آنها بپردازند . حضور در سرزمين وحى از نگاهى ديگر احياى ياد و نام پيامبر بزرگوار اسلام و اهل بيت آن حضرت و ياران پاك او نيز هست . مسلمانان در اين سفر روحانى با گوشه‌اى از رنج‌ها و مرارت‌هاى طاقت فرسايى كه اولياى الهى به جان خريده‌اند تا اكنون گوهر دين به دست ما برسد ، آشنا مىشوند . از همين روست كه بر پايهء روايتى كه شيعه و سنّى آن را نقل كرده‌اند ، كسى كه حجّ بجا بياورد و پيامبر صلى الله عليه و آله را زيارت نكند نسبت به آن حضرت جفا نموده است « 1 » . و در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است : « هرگاه يكى از شما حجّ بجا آورد ، بايد حجّش را با زيارت ما به پايان آورد ؛ زيرا زيارت ما مكمّل حجّ است . »

--> ( 1 ) - في الخصال باسناده عن علي عليه السلام في حديث الاربعمائة قال : اتمّوا برسول‌اللّه صلى الله عليه و آله اذا خرجتم الى بيت اللّه الحرام ؛ فانّ تركه جفاء و بذلك امرتم واتمّوا بالقبور التي الزمكم اللّه حقّها و زيارتها و اطلبوا الرزق عندها . ( وسائل الشيعة ، باب 2 من ابواب المزار ، روايت 10 )